تعریف لیزینگ:

كلمه لیزینگ همانند بانك متضمن معنی خاص خود است و در فارسی با كلمه اجاره دهی، اجاره داری مترادف است، لیكن بهترین معنی آن كه بنظر می رسد با كلمه لیزینگ همخوانی بیشتری دارد، اجاره اعتباری است.

 لیزینگ از لحاظ اجرایی عبارتست از یك رشته فعالیت اعتباری كاملاً تخصصی مبتنی بر روش اجاره كه در آن نوعی قرارداد با توافق میان دونفر یا بیشتر اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی بمنظور بهره برداری از عین یا منفعت كالای سرمایه ای یا مصرفی با دوام كه از قابلیت اجاره برخوردار باشد، منعقد می گردد. 

لذا این روش (Leasing) مجموعه ای از مبادلات اقتصادی مشتمل بر خرید، اجاره و نهایتا فروش (تملیك) را در بر می گیرد. بعبارت دیگر قرارداد یاد شده بین شركت لیزینگ بعنوان مالك یا موجر (Lessor) و متقاضی یا استفاده كننده از تسهیلات بعنوان مستاجر (Lessee) منعقد می گردد. بر اساس این قرارداد موجر كالای مورد نظر و نیاز مستاجر را (مورد اجاره) با استفاده از منابع مالی خود از فروشنده و یا تولید كننده تامین و با قبول اینكه در صورت حصول و انجام كلیه تعهدات مندرج در قرارداد، مستاجر اختیار دارد تا مالكیت مورد اجاره را بنام خود از موجر تقاضا نماید، مورد اجاره را برای مدت تعیین شده در قرارداد (مدت بازپرداخت تسهیلات) بصورت اجاره در اختیار مستاجر قرار می دهد.

 مستاجر مخیر است در پایان مدت قرارداد و پس از تسویه، مورد اجاره را تملك نموده یا به موجر مسترد نماید. چنانچه مستاجر در پایان مدت قرارداد خواستار تملك مورد اجاره باشد، می باید مبلغی را كه در ابتدای دوره با توجه به استهلاك و عمر مفید مورد اجاره بعنوان قیمت فروش یا باقیمانده یا ارزش اسـقاطی (Residual Value) مورداجاره تعیین گردیده است به موجر پرداخت نماید.

شایان توجه است كه اكثریت شركتهای لیزینگ در ایران ارزش اسقاطی یا باقیمانده را در محاسبات مورد توجه و اقدام قرار نداده و برابر صفر فرض می نمایند.

انواع روشهای لیزینگ :

بدلیل گستردگی دامنه صنعت لیزینگ در جهان و نوآوریها و تكنـیك های عملیاتی گوناگون، این صنعت در زمینه های مختلفی كاربرد یافته است. عملیات لیزینگ به انواع گوناگونی طبقه بندی شده است كه بطور خلاصه به روشهائی كه بیشتر جنبه كاربردی دارد اشاره می شود:

۱- لیزینگ عملیاتی (Operating Lease)

لیزینگ عملیاتی قدیمی ترین و ساده ترین نوع و روش عملیات لیزینگ است كه براسـاس آن قرارداد با مستــــاجر (متقاضی) صرفاً به قصد بهره برداری و برخورداری از حق انتفاع كالا (مورد اجاره)‌ منعقد می گردد و در پایان مدت قرارداد مورد اجاره عیناً به موجر مسترد می گردد. در این نوع لیزینگ معمولاً 100% بهای مورد اجاره توسط موجر تأمین می گردد.

۲- لیزینگ سرمایه ای (Financial or capital lease)

لیزینگ سرمایه ای یا اجاره اعتباری كه مشابهت كامل با عقد اجاره به شرط تملیك مندرج در قانون عملیات بانكی بدون ربا دارد و تنها تفاوت آن شرط اختیار خرید در لیزینگ مالی یا اجاره اعتباری است. این نوع عملیات لیزینگ در نوع خود یكی از پیشرفته ترین شیوه های لیزینگ در جهان محسوب می شود كه امروزه بدلیل ماهیت آن از لحاظ پیش بینی امكان تملیك مورد اجاره توسط مستاجر (متقاضی) گستره وسیعی از مبادلات اعتباری را در بر گرفته است. این نوع از عملیات لیزینگ دارای شقوق مختلفی بشرح ذیل می باشد :

1-2- روش لیزینگ یا اجاره اعتباری کمک فروش (Sales aid lease)

 براساس این روش بین شركت لیزینگ (موجر) و شركت تولید كننده تفاهم می گردد كه براساس آن تولید كننده تمایل و موافقت خود را جهت واگذاری بخشی از كالاهای تولیدی خود بصورت نقد و اقساط اعلام وعرضه نماید و از این طریق چرخه تولید خود را بهبود و میزان فروش خود را افزایش می دهد. شركت لیزینگ نیز تولیدات مورد توافق مزبور را براساس تفاهم بعمل آمده در چهارچوب قراردادهای اجاره اعتباری به متقاضــــــیان واگذار می نماید. امروزه استفاده از این شیوه در كشورهای پیشرفته جهان از گستردگی قابل توجهی برخوردار است و با استفاده از این روش، تولید كنندگان به موفقیت های چشم گیری در بازاریابی و افزایش فروش محصولات تولیدی خود دست یافته اند.

2-2- روش لیزینگ اهرمی یا اجاره اعتباری سه جانبه (Leveraged lease)

در این روش كه اساساً جهت اجـاره كالاهای با قیمت بسـیار بالا همانـند كشتی ها، هواپیماها، ماهواره ها، تأسیسات عظیم نفتی و... بكار گرفته می شود، شركت لیزینگ با استفاده از تسهیلات بانكی یا مؤسسات مختلف مالی دیگر، منابع لازم برای اجاره اهرمی را تأمین می نماید و از سوی دیگر با استفاده از منابع یاد شده اقلام مورد تقاضا را در چهارچوب قراردادهای مخصوصی به متقاضیان واگذار می نماید. براساس ماهیت این شیوه از عملیات لیزینگ می بایست بصورت سه جانبه منعقد و مبادله گردد.

3-2- روش لیزینگ خرید و اجاره مجدد (Purchase and lease back)

براساس این روش متقاضی بمنظور تأمین نقدینگی مورد نیاز، ماشین آلات یا تجهیزات متعلق به خود را به شركت لیزینگ می فروشد و مجدداً همان كالا را در قالب قرارداد اجاره اعتباری (Leasing) به متقاضی واگذار می نماید. به این ترتیب ضمن تأمین نقدینگی مورد نیاز متقاضی، در پایان قرارداد مجدداً مالكیت مورد اجاره به فروشنده آن تعلق خواهد یافت.

4-2- روش لیزینگ برون مرزی (Cross border lease)

 براساس این روش اجاره دهنده (موجر) و اجاره كننده (مستاجر) مقیم دو كشور مختلف می باشند. این نوع از عملیات لیزینگ معمولاً بخش عمده ای از جریان انتقال كالاهای سرمایه ای از كشورهای صنعتی به كشورهای جهان سوم را پوشش می دهد. ضرورت این شیوه از لیزینگ ایجاب می نماید كه موجر به منظور پوشش ریسكهای احتمالی، از نقطه نظرات گوناگون ناشی از بروز تحولات سیاسی / اجتماعی، اقتصادی و غیره را كه ممكن است بر نحوه نقل و انتقال هزینه های مالی حاصل از عملیات اجاره و نیز مسائل و مقررات ارزی و سایر موارد، تأثیر منفی بگذارد، پیش بینی های لازم معمول آورد.

برخی از مزایای لیزینگ :

1- سرعت عمل: یكی از ویژگیهای صنعت لیزینگ علاوه بر ضرورت صحت عملیات و دانش فنی آن، سرعت عمل در اخذ تصمیم بر اساس تحقیق و بررسی جوانب امر مبتنی بر شناخت لازم و كافی نسبت به رشته مورد نظر  است، بطریقی كه ضمن ملحوظ نظر داشتن حداقل ریسك ممكنه، پاسخگوئی به تقاضای متقاضیان را در اقل زمان، ممكن و میسر سازد.

 2- امكان استفاده بهینه از نقدینگی: از آنجائیكه بخش عمده ای از بهای دستگاهها و ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز متقاضیان از طریق لیزینگ قابل تامین است، لذا با آزادشدن منابع مالی و نقدینگی، متقاضیان می توانند از آن جهت رفع سایر نیازهای مالی خود استفاده بهینه بعمل آورند.

۳- مزایای مالی و مالیاتی: لیزینگ در طول مدت اجاره مالك مورد اجاره است و لذا استهلاك دارائی فقط در دفاتر مالك ثبت می شود و مستاجر از این بابت مسئولیت قانونی ندارد

 ۴- ضد تورمی بودن عملیات لیزینگ: روش لیزینگ بدلیل عدم تزریق مستقیم منابع مالی به بازار و پیش گیری و بازدارندگی این روش از ورود مستقیم منابعی كه بصورت تسهیلات واگذار می شود به بازار بورس، دارای خاصیت ضد تورمی است.

۵- ایجاد اشتغال: لیزیـنگ یكی از روش های بسیار موثـر در ایـجاد اشتغال محــسوب می گردد، زیرا می تواند شرایط لازم كار برای متخصصین یا افرادی كه توانائی انجام كار دارند، لیكن از امكانات و تجهیزات لازم برخوردار نیستند را فراهم نماید. همچنین از طریق كمك به واحدهای تولیدكننده از طریق كمك فروش و افزایش تولیدات و روان نمودن چرخه تولید آنان به ایجاد اشتغال و حفظ آن كمك شایان توجهی نماید.

۶- جایگزینی: در روش لیزینگ امكان جایگزینی دستگاهها ، ماشین آلات و وسائط نقلیه بمنظور هماهنگ شدن با صنعت و تكنولوژی روز فراهم می شود.

7- امكان تملك ماشین آلات: در بعضی از روشهای لیزینگ (اجاره اعتباری) مستاجر می تواند در پایان مدت قرارداد با پرداخت مبلغ كمی كه در تاریخ عقد قرارداد تعیین شده است (Residual value) تجهیزات یا دستگاهها و ماشین آلات مورد اجاره را به مالكیت خود در آورد.

ویژگیهای خاص:

صنعت لیزینگ از یكسری ویژگیهای خاص برخوردار است كه عمده ترین آن بشرح ذیل قابل تعریف است:

 ۱- تخصص: دانش فنی و تخصص در این رشته از عملیات اعتباری نسبت به سایر مؤسسات اعتباری محسوس و قابل اهمیت است زیرا موضوع مالكیت، اجاره و استرداد مورد اجاره در صورت عدم ایفای تعهدات از سوی مستاجر و فروش یا اجاره مجدد آن به مستاجر جدید، هم چنین روش خرید و اجاره مجدد، اجاره اعتباری برون مرزی و لیزینگ به روش اهرمی، روشهای پیچیده ای هستند كه یك شركت لیزینگ با تكیه بر تجارب و تخصصهای خود از عهده آنها برمی آید. بعلاوه روش اجاره عملیاتی نیز به نوبه خود مستلزم آشنائی با روش های علمی و محاسباتی خاص می باشد. در این راستا می توان ادعا نمودكه شركتهای لیزینگ می توانند بدرستی بعنوان بازوی اجرائی بانكها، مؤسسات مالی و ارگانهای اقتصادی دارای سرمایه، عمل نمایند.

 ۲- سرعت عمل: یكی از ویژگیهای صنعت لیزینگ علاوه بر ضرورت صحت عملیات و دانش فنی آن، سرعت عمل در اخذ تصمیم براساس تحقیق و بررسی جوانب امر مبتنی بر شناخت لازم و كافی نسبت به رشته موردنظر است. بطریقی كه ضمن ملحوظ نظر داشتن حداقل ریسك ممكنه، پاسخگوئی به تقاضای متقاضیان را در اقل زمان، ممكن و میسر سازد. این ویژگی در اغلب موارد علیـرغم شرایط نسبتاً سخت تر شركتهای لیزینگ خصوصاً از نقطه نظر نرخ سود و زمان بازپرداخت اقساط و فراهم نبودن شرایط دوران مشاركت، موجب جلب و جذب متقاضیان گردیده است.

 ۳- تمرکز فعالیت: شركت های لیزینگ به دلیل ماهیت فعالیت آنها و در صورت در اختیار داشتن نیروهای متخصص و كارآمد نیاز به سازمان گسترده و پیچیده ای ندارند و امكان متمركز كردن كلیه واحدهای سازمان را در یك محل میسر و ممكن بوده و در نتیجه به تبع امكان دستیابی به نتیجه سریعتر، متقاضیان استقبال بیشتری از اینگونه شركتها خواهند نمود.

 ۴- انعطاف پذیری: یكی از خصوصیات دیگر عملیات لیزینگ انعطاف پذیری آن است، بطوریكه براساس مكانیزم های خاص خود و در رابطه با قراردادهای متنوع می تواند خود را با شرایط متقاضی مطابقت دهند. این خصوصیت در رابطه با پرداخت اقساط، تعدیل مرحله ای قرارداد و تسویه زودتر از موعد و جایگزینی مستاجر قابل ذكر و بررسی است.

۵- محدودیت های اعتباری: شركت های لیزینگ به تبع عدم تبعیت از مصوبات شورای عالی بانكها و با عنایت به پوشش قابل قبول ریسكهای احتمالی، می توانند درخواست متقاضیان را از لحاظ میزان اعتبار موردنظر به نحو مطلوبی اجابت  نمایند.

 ۶- جلوگیری از صوری بودن عملیات اعتباری: عملیات لیزینگ و نحوه عقد قرارداد و تملك شركتهای لیزینگ بر موارد اجاره و نیز تحویل و تحول عینی و واقعی موارد اجاره از بروز هر گونه سوء استفاده احتمالی و صوری بودن عملیات اعتباری جلوگیری می نماید.