1- تعریف لیزینگ

در بیشتر موارد، بنابه كاربرد لیزینگ، تعاریف متفاوتی از آن ارائه شده است.

در ذیل به چند نمونه از این تعاریف اشاره می‏كنیم:

1- لیزینگ ابزاری مالی است كه استفاده از یك دارایی ثابت را بدون ایجاد مالكیت ممكن می‏كند.

2- لیزینگ توافقی مبتنی بر قرارداد است كه در آن، اجاره­دهنده (لیزدهنده) حق استفاده از كالای تحت مالكیت خود را برای مدت زمانی معین و در قبال دریافت ارزش معین (اجاره­بها) به اجاره­كننده (لیزگیرنده)‌ منتقل می‏كند.

2- اجزای لیزینگ

- لیزگیرنده (‌اجاره­كننده یا Lessor) : طرفی كه حق استفاده از كالا را در معامله لیزینگ در قبال پرداخت اجاره­بهای معین ـ كه در قرارداد لیزینگ از پیش مشخص شده است ـ دارد.

- لیزدهنده (اجاره­دهنده یا Lessee) : طرفی كه مالكیت قانونی كالا را در تصرف دارد و براساس قرارداد لیزینگ حق استفاده از كالا را در ازای دریافت اجاره از پیش تعیین شده به اجاره­كننده (لیزگیرنده) منتقل می‏كند.

- قرارداد: توافقنامه مكتوبی بین اجاره­كننده و اجاره­دهنده است كه همه شرایط و مقررات مربوط به انتقال حق استفاده كالا، مدت اجاره و بازپرداخت اجاره­بهای مقرر به اجاره­دهنده را در برمی‏گیرد.

- عرضه­كننده: تولیدكننده یا شركت بازاریابی‏ای كه تجهیزات را تحت قرارداد لیزینگ عرضه می‏كند. 

- اجاره­بها: عبارت است از پرداخت دوره‏ای كه توسط اجاره­كننده به منظور استفاده از كالا ـ براساس مفاد تعیین شده در قرارداد ـ به اجاره­دهنده انجام می‏شود.

3- مكانیسم ابتدایی عملیات لیزینگ

1- قرارداد لیزینگ بین اجاره­دهنده و اجاره­كننده امضاء می‏شود.

2- اجاره­دهنده قیمت كالا را به عرضه­كننده پرداخت می‏كند.

3- كالا به اجاره كننده تحویل داده می‏شود.

4- اجاره­كننده مبلغ اجاره­بها را براساس قرارداد از پیش تعیین شده و در دوره­های مشخص به اجاره­دهنده می‏پردازد.

تفاوت در رویه‏های قوانین اجرایی لیزینگ، نیازهای سرمایه‏گذاران و منابع مالی كه برای لیزینگ به كار برده می‏شود، گونه‏های متفاوت لیزینگ را پدید می‏آورد و همچنین كاربردهای متفاوت آن و روش‏های مختلف لیزینگ را در كشورهای متفاوت به دنبال دارد.

4- انواع معامله‏های لیزینگ

·   لیزدهنده (‌اجاره­دهنده)، نهاد مالی مستقل یا وابسته به مؤسسات مالی و اعتباری و یا سازندگان صنعتی و شركت‏های فروش آنهاست.

·        در مواردی معین، اجاره­كننده می‏تواند همان عرضه­كننده كالایی خاص باشد.

·   قیمت خرید تجهیزات، استهلاك، هزینه وجوهی كه برای خرید تجهیزات به كار رفته است، حاشیه سود لیزدهنده، ارزش باقیمانده (پسماند)، هزینه‏های نگهداری و تعمیر و حق بیمه می‏تواند یكجا و یا مرحله به مرحله به مبلغ اجاره­بها اضافه شود.

·   نحوه پرداخت اجاره­بها براساس گردش وجوه اجاره­دهندگان تنظیم می‏شود. اجاره­بها می‏تواند به صورت یكنواخت و ثابت، و یا صعودی و نزولی و در دوره­­های زمانی مشخص (مثلاً ماهانه) باشد.

·        در پایان مدت قرارداد اجاره­كننده می­تواند از یكی از حق انتخاب­های زیر استفاده كند:

الف- وسیله مورد نظر را با قیمت تعیین شده در قرارداد خریداری كند.

ب- قرارداد را تمدید كند و یا قرارداد جدیدی با وی منعقد شود.

ج- كالای مورد استفاده را با مدل جدیدتری ازهمان كالا معاوضه و یا به اصطلاح كالای مورد نظر را روزآمد كند.

·   همراه با حق استفاده از كالا، خدمات اضافه‏ای چون حمایت‏های فنی، گارانتی، حق تعویض محصول مورد استفاده با مدل دیگر و یا مدل‏هایی با تكنولوژی پیشرفته را می‏توان به مشتری ارائه داد. هزینه خدمات اضافی ممكن است به اجاره­بها ‌افزوده و یا به صورت كلی دریافت شود.

5- روش‏های تأمین مالی هزینه خرید كالا

1- اجاره­دهنده (شركت لیزینگ) می‏تواند به طور كامل از منابع مالی خود برای تأمین مالی خرید تجهیزات استفاده كند.

2- مؤسسات مالی و یا سرمایه­گذاران دیگر می توانند مبلغ خرید را تأمین مالی كنند. بدین معنی كه ‌اجاره­دهندگان می‏توانند منابع مالی را از مؤسسات مالی و سرمایه­گذاران دیگر تأمین كنند.

o       براساس قوانین جاری هر كشور، اجاره­دهنده و اجاره­گیرنده می‏توانند از مزایای مالیاتی لیزینگ بهره‏مند شوند.

o   امكان دارد هدف لیزگیرنده (اجاره­كننده) خرید كالای سرمایه‏ای و یا صرفاً ‌استفاده از آن برای یك دوره زمانی معین باشد.

6- لیزینگ مالی

لیزینگ مالی (Finance Lease) كه " لیزینگ سرمایه" نیز نامیده می‏شود، به اجاره­كننده حق استفاده از كالا را می‏دهد و در پایان مدت قرارداد، عنوان (لقب) مالكیت كالا را با قیمتی نمادین و از پیش تعیین شده به اجاره­كننده منتقل می‏كند. مدت زمان قرارداد در لیزینگ مالی در برگیرنده بخش اعظم زمان عمر مفید (اقتصادی) كالا می‏شود و قراردادها به لحاظ ماهیتی قابل فسخ نیستند. به عبارت دیگر، حتی اگر اجاره­كننده خواهان استفاده از كالا در خلال زمان مورد توافق نیز نباشد می‏بایست اجاره­بهای لیزینگ از پیش تعیین شده را بپردازد.

در لیزینگ مالی، اجاره‏كننده مدل و سایر مشخصات كالا را تعیین می‏كند و با عرضه­كننده بر سر قیمت، مدت زمان پرداخت و شرایط تحویل به مذاكره می‏پردازد.

در مرحله (وضعیت) خرید كالا، اجاره­دهنده موارد مربوط به تأمین مالی را در چارچوب قرارداد با اجاره­كننده تنظیم می‏كند. از آنجا كه در پایان قرارداد، كالا توسط اجاره­كننده با قیمتی نمادین خریداری می‏شود، اجاره­بهای محاسبه شده در لیزینگ مالی شامل هزینه‏های زمان خرید تجهیزات و همچنین هزینه‏های مالی حین قرارداد است.

در اجرای لیزینگ مالی، هزینه‏های استفاده از وسایل و تجهیزات مانند نگهداری، تعمیر و بیمه توسط اجاره­كننده پرداخت می‏شود.

در لیزینگ مالی، در ارزش فعلی خالص مجموع اجاره­بهای پرداختی بزرگتر از قیمت تجهیزات است. به عبارت دیگر، پیش بینی شده كه ارزش پسماند، با مبلغی نمادین توسط اجاره­كننده در پایان زمان قرارداد پرداخت شود.

7- لیزینگ عملیاتی

لیزینگ عملیاتی (Operating Lease) نوعی لیزینگ است كه در آن، كالاها توسط لیزكنندگان (اجاره­كنندگان) تنها به منظور استفاده از آنها اجاره می‏شوند، بدون این كه هدف كسب مالكیت آنها در میان باشد.

در لیزینگ عملیاتی مدت زمان مورد توافق كوتاه­تر از عمر مفید كالا است و این امكان وجود دارد كه كالای یاد شده یك بار و یا بیشتر به همان اجاره­كننده و یا اجاره­كنندگان متفاوت اجاره داده شود. قرارداد لیزینگ می‏تواند توسط اجاره­كننده خاتمه یابد، مشروط بر آن كه مدت زمان آن در قرارداد تعیین شده باشد.

در لیزینگ عملیاتی ارزش خالص فعلی مجموع اجاره­بها از قیمت جاری كالا كمتر است و در پایان مدت قرارداد، اجاره­كننده می‏تواند كالا را به اجاره­دهنده بازگرداند، قرارداد را تجدید و یا از كالاهای با مدل بالاتر استفاده كند.

در لیزینگ عملیاتی هزینه‏هایی همچون نگهداری، تعمیر و بیمه توسط اجاره­دهنده پرداخت خواهد شد كه قسمتی از آنها می‏تواند در اجاره­بها گنجانده و به صورت پرداخت‏های ماهانه منعكس شود.

اجاره­دهنده از قبل قیمت پایه فروش و یا اجاره دوباره كالا را  با توجه به میزان فرسودگی تكنیكی كالا در پایان دوره تخمین می‏زند و اجاره­بها را براساس آن تعیین می‏كند.

     لیزینگ عملیاتی معمولاً در بازارهایی به كار می‏رود كه در آنها فرآیند توسعه تكمیل شده است و اجاره­دهندگان در زمینه معاملات گروه ویژه‏ای از كالاها تخصص پیدا كرده اند.

لیزینگ عملیاتی برای تأمین مالی كالای واجد تغییرات تكنولوژیكی سریع، خودروهای تجاری با عمر مفید كوتاه، تجهیزات كارخانه‏ای، ماشین‏آلات معادن و یا وسایل حمل و نقل هوایی به طور گسترده به­كار گرفته می‏شود.