در حالی که بحران مالی بر جهان همچنان زمینه ساز تداوم رکود اقتصادی در اکثر کشورهاست آیا موسسات پولی و مالی کشور ما از جمله لیزینگ ها می توانند از این فرصت به طور مطلوب استفاده کنند. به نظر می رسد شرکت های لیزینگ به دلیل حجم نسبتاً کوچک نسبت به موسسات پولی مانند بانک ها یا موسسات مالی و اعتباری می توانند با انعطاف پذیری بالایی نسبت به فرصت سازی از بحران حاکم بر اقتصاد جهان وارد عمل شوند.

● علل بحران از نگاه کارشناسان پولی

کارشناسان پولی، مجموعه علل بروز بحران در جهان را به شرح زیر برمی شمرند:

▪ عدم وجود مکانیسم کنترلی در بازار

▪ سوداگری در بازار نفت و افزایش ریسک های منطقه ای

▪ بی اعتمادی مردم به سیستم ها و شرکت های مالی

▪ تاثیر بحران بر بازار سهام

▪ رشد سریع اقتصاد چین و هند

▪ عدم اعتماد مردم به سیستم بانکی

▪ بیکاری گسترده

▪ نرخ در حال تنزل سودهای بانکی و غیربانکی.

در همین راستا این کارشناسان، تهدیدات و فرصت های ایران را در قالب موارد زیر ذکر می کنند:

▪ تهدیدات

ـ کاهش شدید قیمت نفت

▪ کاهش قیمت سیر محصولات عمده صادراتی:

کاهش ارزش دارایی مالی کشور

کاهش صادرات محصولات غیرنفتی

افزایش ورشکستگی بانک های طرف معامله با ایران

کاهش تولیدات داخلی، کاهش درآمد بانک ها و محدودیت معاملات

کاهش ارزش سهام تعدادی از شرکت های بورسی

▪ ورود سرمایه به بازارها

▪ چالش در خصوصی سازی.

فرصت ها برای ایران نیز به شرح زیر است:

▪ افزایش میل ایرانیان مقیم خارج از کشور به انتقال سرمایه ها و منابع مالی خود به ایران به علت دور بودن نسبی بازار ایران از مشکلات ایجاد شده در غرب

▪ افزایش هزینه تامین مالی پروژه ها در کشورهای رقیب به علت افزایش هزینه های مالی در سیستم بانکی غرب

▪ امکان تمایل بیشتر بانک های بزرگ در کار کردن با بانک های ایرانی به علت محدودیت های موجود در بازارهای مالی، در صورت حل یا حداقل تقلیل موانع موجود

▪ کاهش شدید تعداد پروژه های اجرایی در غرب و افزایش میل و رغبت ورود شرکت ها و موسسات مجری بین المللی به پروژه های اجرایی ایران

▪ افزایش جذابیت سرمایه گذاری در ایران مخصوصاً در پروژه های نفت و گاز به علت کاهش میزان امکانات سرمایه گذاری در سایر نقاط جهان

▪ غیر اقتصادی شدن استخراج نفت از منابعی که هزینه استخراج آن بالاست و در نتیجه کاهش سطح کل نفت استخراج شده

▪ فرصت خرید کارخانجات، پالایشگاه ها، نیروگاه ها، ماشین آلات، تجهیزات و....

● فرصت های نظام بانکی

▪ امکان سرمایه گذاری یا خریداری شرکت ها، موسسات مالی و بانک های کوچک و متوسط خارجی

▪ رایزنی با بانک های موثر به منظور تقویت روابط کارگذاری و توسعه معاملات مالی

▪ طراحی برنامه های بازاریابی بین المللی به منظور جذب سرمایه های ایرانیان مقیم خارج از کشور

▪ طرح های سودآور به منظور جذب سرمایه گذاران خارجی از طریق تشکیل صندوق های سرمایه گذاری مالی.

کارشناسان بازار سرمایه معتقد هستند آسیب بازار سرمایه ایران به دلایل زیر حداقل خواهد بود:

▪ عدم پیچیدگی ابزارهای مالی به کار گرفته شده و امکان اعمال نظارت بیشتر

▪ پایین بودن ریسک بورس ایران به دلیل تنوع مناسب شرکت ها و صنایع پذیرفته شده

▪ حضور کمرنگ واسطه های مالی بین المللی به دلیل ساختار تولیدی شرکت های بورسی

▪ استفاده از ابزارهای اسلامی در بورس

▪ پایین بودن ضریب نسبت قیمت به درآمد بازار سهام ایران.

فرصت های بازار سرمایه ایران به شرح زیر است:

▪ فرصت ها

ـ استفاده از فرصت های جدید برای خرید کالاهای سرمایه ای مورد نیاز از بازار جهانی به دلیل کاهش شدید قیمت آنها

ـ برنامه ریزی مناسب برای جذب سرمایه گذاری خارجی از طرق ممکن

ـ حضور فعال در بازارهای خارجی با سازوکار عرضه سهام در بورس های بین المللی.

● اما اقداماتی که باید انجام شود

▪ تلاش جهت جلوگیری از کاهش تقاضای کل و موازنه منفی تر از پرداخت ها

▪ حمایت از تامین مالی شرکت های بورسی صادراتی

▪ ایجاد و راه اندازی صندوق های سرمایه گذاری خطرپذیر.

● فرصت های شرکت های لیزینگ

با توجه به علل بحران و فرصت های بازارهای پول و سرمایه در ایران، اکنون سوال این است که مسیرهایی که شرکت های لیزینگ می توانند براساس حوزه عملشان، بحران فعلی را تبدیل به فرصت کنند، کدام است. در یک نگاه کلی، به نظر می رسد، این شرکت ها، حداقل در چهار مسیر می توانند از شرایط حاکم بر بازارهای جهانی، حداکثر استفاده را ببرند.

۱) ورود به لیزینگ برون مرزی

۲) لیزینگ کالاهای استراتژیک

۳) خرید سهام شرکت های لیزینگ در کشورهای دیگر

۴) مشارکت در تاسیس صندوق های سرمایه گذاری خطرپذیر.

● ورود به لیزینگ برون مرزی

از آنجا که به دلیل بحران مالی، تقاضا برای کالا و خدمات مختلف کاهش یافته شرکت های لیزینگ خارجی، برای جبران و کاهش سود ملی خود تمایل بیشتری خواهند داشت تا به مشارکت با شرکت های لیزینگ ایرانی بپردازند تا بتوانند خدمات بیشتری را در داخل ایران ارائه دهند. این شرکت ها همچنین می توانند شرکت های لیزینگ ایران را درخصوص تامین منابع، کاملاً یاری کنند. لیزینگ مرزگذر از آن رو برای شرکت های لیزینگ داخلی بیشتر اهمیت دارد که در شرایط فعلی علاوه بر آنکه شرایط مربوط به تحریم ها، کم رنگ تر شده، قدرت چانه زنی شرکت های داخلی افزایش یافته است. استفاده از لیزینگ مرزگذر می تواند به شرکت های لیزینگ در انتقال دانش و تکنولوژی لیزینگ به خوبی یاری رساند.

● خرید سهام شرکت های لیزینگ خارجی

یکی دیگر از فرصت های شرکت های لیزینگ داخلی، ورود به حوزه خرید سهام شرکت های لیزینگ خارجی است. در حالی که موسسات پولی و مالی در کشورهای مختلف در مرکزیت بحران قرار دارد، بنابراین قیمت سهام شرکت های لیزینگ که موسسه پولی محسوب می شوند در حداقل قرار دارد. شرکت های لیزینگ داخل می توانند با ورود به خرید سهام این شرکت ها، فواید زیادی را از این طریق به دست آورند. از جمله انتقال دانش و تکنولوژی لیزینگ،مشارکت در استفاده از کالاهایی که این شرکت ها جهت اجاره خریداری کرده اند یا قرارداد خرید آنان را دارند. توسعه فعالیت این شرکت ها در ایران و افزایش سودآوری این شرکت ها در نهایت به سودآوری شرکت مادر منجر می شود. از سوی دیگر، خرید سهام شرکت های لیزینگ خارجی، به نوعی جست وجوی بازارهای جدید در کشورهای خارجی برای لیزینگ است.

● لیزینگ کالاهای استراتژیک

در حالی که شرکت های لیزینگ ایرانی، قادر به ورود به اجاره برخی کالاها، مانند هواپیما نیستند شرایط جدید عملاً زمینه این را فراهم می کنند که آنان بتوانند درباره لیزینگ تولید محصولات وارد عمل شوند. خرید و اجاره هواپیما در شرایط فعلی از دو زاویه سودزاست. اول آنکه تولیدکنندگان هواپیما، به دلیل کاهش تقاضا با قیمت پایین تری کالاهای خود را عرضه خواهند کرد و درخصوص فروش نیز، پذیرایی چانه زنی های بیشتری هستند. بحث دوم آن است که شرکت های لیزینگ آسان تر خواهند توانست که از تور تحریم ها خروج کنند.

● مشارکت در تاسیس صندوق های سرمایه گذاری خطرپذیر

یکی دیگر از مسیرهای شرکت های لیزینگ برای فرصت سازی از بحران، ورود و مشارکت در صندوق های سرمایه گذاری خطرپذیر از جمله «فانت»هاست. این صندوق ها شرکت های لیزینگ را قادر خواهند کرد توانایی بیشتری در مهندسی فروش انجام دهند. با توجه به کاهش نرخ بهره در کشورهای دیگر و جست وجوی محل های سرمایه گذاری، تشکیل این صندوق ها برای اجرای پروژه های مختلف شرکت های لیزینگ بسیار موثر است.

اما اینکه شرکت های لیزینگ تا آن حد بتوانند از این فرصت ها استفاده کنند، به مقوله هایی چون دانش، ریسک و البته بسته های حقوقی و مالی بستگی دارد.

نکته اساسی آن است که شرکت های لیزینگ به خصوص شرکت های وابسته به بانک ها، توانایی بسیار بیشتری برای ورود به مسیرهای چهارگانه بالا دارند.

● اهمیت موضوع

در حالی که جهان با بحران مالی سختی دست و پنجه نرم می کند ایران به دلیل ساختار ویژه اقتصادی آن، آسیب پذیری بسیار کمتری نسبت به دیگر کشورها دارد. از سوی دیگر ظرفیت های ایران در حوزه های مختلف اقتصادی، این امکان را فراهم آورده که فرصت های جدیدی برای فعالان اقتصادی فراهم شود.

یک دسته از این فعالان، شرکت های لیزینگ هستند. این موسسات پولی، اعتباری و بعضاً مالی (به معنای حضور در بورس) شرایط کاملاً ویژه ای برای استفاده از فرصت های به وجود آمده را دارند. شرکت های لیزینگ از جمله شرکت هایی هستند که از شرایط فعلی نه تنها زیانی نمی بینند که به دلیل کاهش قیمت کالاها و در عین حال کاهش توان خرید متقاضیان می توانند ضمن عرضه خدمات ارزان تر سود بیشتری را کسب کنند.

این شرکت ها در سایه دو عامل کاهش بهره در کشورهای مختلف و همچنین کاهش قیمت محصولات مختلف می توانند خدمات خود را ارزان تر به متقاضیان عرضه کنند. این شرکت ها می توانند با توجه به فرصت هایی که برای آنان به وجود آمده به خوبی بازار خود را توسعه دهند. اما پیش شرط این مساله، سه عامل افزایش دانش ،ریسک پذیری و استفاده از مشاوران مجرب داخلی یا خارجی است.

محمود فراهانی 

روزنامه سرمایه